اختلاف در روابط تجاری همیشه قابل پیشگیری نیست. حتی قراردادهای دقیق نیز ممکن است در اجرا با اختلاف تفسیر، تأخیر، عدم پرداخت، کیفیت کالا یا خدمات، فسخ، خسارت یا مسئولیت طرفین مواجه شوند. یکی از روشهای مهم برای حل این اختلافات، داوری تجاری است.
داوری تجاری بهویژه برای شرکتها، تجار، پیمانکاران، صادرکنندگان و طرفهای قراردادهای بینالمللی اهمیت دارد. موسسه حقوقی میلانی در حوزه داوری و داوری و حلوفصل اختلافات به موکلین ایرانی و مشتریان خارجی مرتبط با ایران خدمات حقوقی ارائه میدهد.
داوری تجاری چیست؟
داوری روشی برای حل اختلاف است که در آن طرفین توافق میکنند اختلاف خود را بهجای دادگاه، به داور یا هیئت داوری بسپارند. داور پس از بررسی مدارک، قرارداد، دفاعیات و لوایح طرفین رأی صادر میکند.
داوری ممکن است در قرارداد اصلی پیشبینی شده باشد یا پس از بروز اختلاف با توافق جداگانه انجام شود. در قراردادهای تجاری، معمولاً شرط داوری در بخش حل اختلاف قرارداد نوشته میشود. این شرط باید دقیق باشد و مرجع داوری، تعداد داوران، زبان، محل داوری و قانون حاکم را در صورت لزوم مشخص کند.
تفاوت داوری با دادگاه
رسیدگی در دادگاه تابع تشریفات رسمی دادرسی است و توسط قاضی انجام میشود. اما در داوری، طرفین تا حدی آزادی دارند که داور، قواعد رسیدگی و برخی جزئیات فرایند را انتخاب کنند.
داوری میتواند تخصصیتر باشد، زیرا طرفین میتوانند داوری را انتخاب کنند که با موضوع قرارداد آشناست. همچنین در قراردادهای بینالمللی، داوری معمولاً بهدلیل بیطرفی و قابلیت اجرای بینالمللی، بیشتر مورد توجه قرار میگیرد. البته داوری همیشه سادهتر یا ارزانتر نیست و اگر شرط داوری درست تنظیم نشده باشد، ممکن است خودِ شرط، منشأ اختلاف شود.
مزایای داوری برای شرکتها
یکی از مزایای داوری، تخصصی بودن رسیدگی است. در اختلافات پیچیده تجاری، پیمانکاری، نفت و گاز، حملونقل یا قراردادهای بینالمللی، شناخت موضوع میتواند اهمیت زیادی داشته باشد. برای نمونه، اختلاف مربوط به قراردادهای تجاری ممکن است نیازمند فهم ساختار معامله، تعهدات فنی و عرف تجاری باشد.
مزیت دیگر، انعطافپذیری است. طرفین میتوانند درباره نحوه رسیدگی، زمانبندی و انتخاب داور توافق کنند. همچنین در برخی پروندهها، محرمانگی داوری نسبت به رسیدگی عمومی دادگاه اهمیت دارد.
در موضوعات بینالمللی نیز داوری میتواند برای شرکتهای خارجی مرتبط با ایران گزینه قابل بررسی باشد، بهویژه زمانی که طرفین نمیخواهند اختلاف در دادگاه کشور یکی از طرفها رسیدگی شود.
ریسکهای شرط داوری نامناسب
بسیاری از مشکلات داوری از متن نامناسب شرط داوری شروع میشود. اگر شرط داوری مبهم باشد، مشخص نباشد داور چگونه انتخاب میشود یا مرجع داوری دقیق تعیین نشده باشد، ممکن است پیش از ورود به اصل اختلاف، درباره صلاحیت داور اختلاف ایجاد شود.
اشتباه دیگر، کپی کردن شرط داوری از قراردادهای دیگر است. شرط داوری باید با نوع قرارداد، طرفین، ارزش معامله، داخلی یا بینالمللی بودن رابطه و امکان اجرای رأی هماهنگ باشد. در بعضی قراردادها، دادگاه مسیر مناسبتری است و در برخی دیگر داوری بهتر عمل میکند.
همچنین اجرای رأی داوری باید از ابتدا در نظر گرفته شود. رأی داوری زمانی ارزشمند است که امکان اجرا داشته باشد. بنابراین، داراییهای طرف مقابل، محل اجرا و چارچوب قانونی باید بررسی شود.
نقش وکیل داوری
وکیل داوری در دو مرحله نقش مهم دارد: پیش از اختلاف و پس از اختلاف. پیش از اختلاف، وکیل میتواند شرط داوری را بهگونهای تنظیم کند که روشن، قابل اجرا و متناسب با معامله باشد. پس از اختلاف، وکیل داوری با تحلیل قرارداد، آمادهسازی ادعا یا دفاع، تنظیم لوایح، ارائه مستندات و پیگیری اجرای رأی از منافع موکل حمایت میکند.
داوری در بسیاری از موارد با دعاوی حقوقی و تجاری و حقوق تجارت مرتبط است. به همین دلیل، نگاه صرفاً شکلی به داوری کافی نیست؛ باید ماهیت قرارداد و منافع تجاری نیز بررسی شود.
جمعبندی
داوری تجاری ابزار مهمی برای حل اختلافات تجاری و قراردادی است، اما فقط زمانی مفید خواهد بود که شرط داوری درست نوشته شده و راهبرد رسیدگی با دقت انتخاب شود. برای شرکتها، تجار و سرمایهگذاران، داوری میتواند مسیر مؤثری باشد؛ به شرط آنکه با شناخت حقوقی و تجاری طراحی و پیگیری شود.
اگر در قرارداد خود شرط داوری دارید یا با اختلاف تجاری روبهرو شدهاید، بررسی دقیق شرط داوری و اسناد پرونده میتواند مسیر اقدام را مشخص کند. موسسه حقوقی میلانی آماده بررسی موضوعات داوری و حل اختلافات تجاری است.
